سرعت در هيچ موردى ، نمىتواند ( در طول مدت ) جوابگوى احتياجات فوق العاده زياد رشد سريع اقتصادى گردد . « ا . ا . پاپانيكولااو « 1 » ، اقتصاددان يونانى ، حساب كرده است كه اگر درآمد متوسط سرانهء افراد كشورى كه در حال‌حاضر 250 دلار در سال است ، به آهنگ 73 / 2 درصد در سال افزايش يابد و درآمد متوسط سرانهء فعلى آمريكا هم در ظرف همان مدت بطور متوسط دو درصد در سال اضافه شود ، لااقل 252 سال لازم است تا درآمد سرانهء آنان با يكديگر مساوى شود . » « 2 » در سىونهمين اجلاس شوراى اقتصادى و اجتماعى جهان ، مجيد رهنما به مشكلات داخلى و بين المللى كشورهاى در حال رشد اشاره مىكند و يادآور مىشود كه اين گونه كشورها در سطح ملى ناگزيرند كه شالوده‌هاى ملوك الطوايفى و نيمه ملوك الطوايفى مستقر را دگرگون سازند و آنها را با مقتضيات رشد و توسعهء آزاد و سريع هماهنگ نمايند ؛ اما در سطح بين المللى ، اين اقوام با موانع شالوده‌اى گوناگون روبرو هستند . در پايان قرن نوزدهم ، رومن رولان مىگفت : « تنها عمل قهرمانى آن است كه دنيا را چنان كه هست ببينيم و دوست بداريم . » بجاى اين عمل قهرمانى ، بجاى اين واقع‌بينى سياسى كه اقوام جهان سوم حقا از كشورهاى كامروا انتظار دارند ، ما تاكنون از اين كشورها چه مددى ديده‌ايم و ارمغانى كه همواره به ما ارزانى داشته‌اند چيست ؟ پاسخ چنين است : سيلى از اندرز و انبوهى از مشاوران گوناگون ، تا راه‌ورسم جلب كمك خارجى و به كار بردن آن « در جهت تأمين منافع ملى » را به ما بياموزند . نتيجهء چنين وضعى ، اين است كه دبير كل ناگزير چنين اعتراف مىكند : ميزان رشد اقتصادى فقيرترين كشورها همواره از همه كندتر بوده است . يا بگويد كه درآمد سرانهء مردم كشورهاى در حال توسعه ، حتى در شرايط بسيار مساعد ، حداكثر 5 دلار در سال افزايش خواهد يافت ؛ و يا اين‌كه در فاصلهء سالهاى 1955 تا 1962 ، تنها سود وامهاى خارجى اين كشورها به چهار برابر افزايش يافته است ؛ و سرانجام بگويد : همچنانكه دههء توسعه را پشت‌سر مىگذاريم ، مىبينيم كه اثرات برخورد همهء اين نيروهاى متحرك كه در جهت تغييرات انفجارآميز به راه افتاده ، آن بوده است كه مشكلات آنان را پيچيده‌تر و دورنماى زندگيشان را باز هم ترسناكتر سازد . « 3 » عوامل و شرايط رشد : « افزايش محصول ملى به عوامل و شرايط مختلف بستگى دارد : نخست شرايط اقليمى و حاصلخيزى زمينهاست ، و نيز وجود منابع ثروت زيرزمينى و منابع نيرو و امكان ايجاد خطوط مواصلاتى . پس از آن ، كفايت و لياقت مردمى است كه در يك سرزمين زندگى مىكنند . به مدد علوم و فنون جديد ، مىتوان از طبيعت با كاميابى بهره‌بردارى كرد و به نتايج شگفت‌انگيز رسيد . اما كاربرد علوم و فنون جديد آسان نيست ؛ نياز به دانشمندان كارآمد دارد كه به رموز علوم آشنا باشند ؛ مهندسان قابل مىخواهد كه وسايل و

--> ( 1 ) . E . E . Papanicolaov . ( 2 ) . مسائل كشورهاى آسيايى و افريقايى ، پيشين . ص 364 . ( 3 ) . ر ك : همان . ص 397 - 393 ( به متناوب و اختصار ) .